روان رنجوری چیست؟ نظریات هورنای و مورنو ؛ موضوع این پادکست است که دکتر ملینا شیرانی بیدآبادی ، روانکاو و نمایش درمانگر به آن می پردازد. کارن هورنای روانکاو مشهور، در کتاب “عصبیت و رشد آدمی” دیدگاه خود را درباره رشد سالم و رشد روان رنجور مطرح می کند. بر خلاف برداشت رایج، هورنای عصبیت را به معنای عصبانیت یا پرخاشگری نمی داند بلکه این اصطلاح را نشانه رشد ناسالم روان می داند؛ وضعیتی که در آن فرد برای حفظ امنیت روانی از خود واقعی اش فاصله می گیرد.
روان رنجوری از دیدگاه هورنای اغلب در تجربه های اولیه ی زندگی نهفته است ، جایی که کودک یاد می گیرد که عشق و پذیرش و امنیت مشروط هستند یعنی برای پذیرفته شدن و دوست داشته شدن باید به شکل خاصی باشد و رفتار کند، در نتیجه به تدریج باید ها شکل می گیرند ، باید کامل باشم ؛ باید همیشه مورد تایید باشم ؛ باید احساساتم را پنهان کنم . این باید ها فرد را به سمت نوعی خودآرمانی اجباری سوق می دهند تصویری از خود که زندگی کردن بر اساس آن فرسایش دهنده است و تنش ایجاد می کند.
در واقع فاصله میان خود واقعی و خود آرمانی ، تعارض ایجاد می کند. این تعارض اگر دیده ، فهمیده و پردازش نشود راه های دیگری برای بیان پیدا می کند.یکی از این راه ها همان اصطلاحی است که در روانکاوی به آن بروز بیرونی تعارض ها یا acting out گفته می شود. در این حالت فرد به جای فکر کردن و نماد پردازی درباره تعارض ، آن را در رفتار و عمل زندگی می کند.
در این نقطه می توان دیدگاه ژاکوب مورنو ، بنیان گذار نمایش درمانی یا سایکودراما را وارد گفتگو کرد، در واقع در توضیح اینکه روان رنجوری از دیدگاه مورنو چیست؟ باید پاسخ دهیم که مورنو معتقد بود که بروز بیرونی تعارض ها ذاتا بیمارگون نیست بلکه مسئله این است که این بروز ، چگونه و در چه فضایی اتفاق می افتد . او با آوردن بروز بیرونی تعارض ها به صحنه ی درمان ، تلاش می کرد آن را از تکراز ناآگاهانه در زندگی روزمره ، به تجربه آگاهانه ، ایمن و خلاق تبدیل کند.
در واقع مسئله اصلی روان رنجوری از دیدگاه هورنای و مورنو ، خود انگیختگی است. در برابر رشد ناسالم ، هورنای از رشد سالم روان سخن می گوید. رشدی که فرد در آن به جای اجبار ، با خود واقعی اش در تماس است، انعطاف دارد و می تواند انتخاب کند. مورنو این کیفیت را خودانگیختگی و خلاقیت می نامند که محورهای اصلی درمان با رویکرد سایکودراما را تشکیل می دهند، توانایی ارائه پاسخ های زنده و تازه به موقعیت های زندگی بدون تکرار الگوهای ناکارآمد.
در ادامه پاسخ به سوال روان رنجوی چسیت ؟ بر اساس نظریات هورنای و مورنو، اگر بخواهیم از نقطه تلفیق روانکاوی و نمایش درمانی ، صحبت کنیم می توان گفت که درمان ، زمانی معنا پیدا می کند که تعارض های درونی نه سرکوب شوند و نه به صورت مخرب ، بروز بیرونی پیدا کنند ، بلکه دیده ، تجربه و دگرگون شوند.اینجاست که مسیر رشد روان از عصبیت به خودانگیختگی ، هموار می شود.
دکتر ملینا شیرانی، روانکاو و متخصص روانشناسی بالینی