نمایش درمانی یا سایکودراما یا دراما تراپی ، یکی از روش های روان درمانی است که با استفاده از بازی و نمایش نقش ها به افراد کمک می کند که به شناخت بهتری از خود و حل مسائل فردی و بین فردی دست پیدا کنند. در این مسیر ، نمایش درمانگر یا سایکودراماتیست ، نقش کلیدی دارد و می تواند به شکل مستقیم بر کیفیت تجربه درمان و سلامت روان مراجعین ، تاثیر بگذارد.نمایش درمانی و نقش نمایش درمانگر در سلامت روان مبحثی است که همواره مورد توجه رواندرمانگران و پژوهشگران و علاقه مندان به حوزه درمان های ابرازگر بوده است.
نمایش درمانی فراتر از چارچوب گفتگو و تحلیل پیش می رود و به افراد کمک می کند تغییرات مطلوب را ایجاد کنند.نمایش درمانی که اولین بار توسط ژاکوب مورنو پایه گذاری شد ، بیشتر از اینکه یک تئوری در رواندرمانی باشد یک روش روان درمانی است که می تواند بر پایه تئوری ها و تکینک های مختلف جلسات درمانی را پیش ببرد، دکتر ملینا شیرانی، در این مقاله به بررسی نقش و تاثیر نمایش درمانگر در فرایند جلسات نمایش درمانی می پردازد.
نمایش درمانگر کیست و چه وظایفی دارد ؟
نمایش درمانگر یا سایکودراماتیست کسی است که دانش روان شناسی بالینی دارد و جلسات نمایش درمانی را هدایت می کند . به عبارت دیگر سایکودراماتیست ، یک رواندرمانگر است که در زمینه به کارگیری روش درمانی سایکودراما آموزش دیده و تجربه کسب کرده است.
نمایش درمانی می تواند به صورت گروهی و یا انفرادی به کار رود یعنی هم در جلسات با گروهی از افراد و هم در جلسه فردی با یک مراجع ؛ در واقع سایکودراماتیست با ایجاد یک فضای امن ، افراد را ترغیب می کند که احساسات و تجربه های درونی خود را بیان کنند. وظایف اصلی او عبارتند از : کمک به ایجاد فضایی که خلاقیت و خودجوشی شرکت کنندگان به هدایت سناریوها و گفتگو ها کمک کند ، کمک به مدیریت هیجانات مراجعین و حمایت روانی و هدایت فرایند درمان.
نقش نمایش درمانگر در بهبود سلامت روان
نمایش درمانی از طریق مکانیسم های اثرگذاری خاص خود به عنوان یک روش رواندرمانی موثر برای حل مشکلات و طیف وسیعی از اختلالات روانی ، به کار می رود .نمایش درمانگر در فرایند جلسات به افراد کمک می کند تا :
- فضایی امن را تجربه کنند و بتوانند بین ذهن و هیجانات و بدن خود ارتباط و هماهنگی ایجاد کنند .
- از طریق به کار گیری تکنیک های سایکودراما به افراد کمک می کند که به خود آگاهی و شناخت بیشتر از ابعاد مختلف شخصیت خود دست پیدا کنند .
- و در نهایت ، سایکودراماتیست به افراد کمک می کند تا بتوانند مشکلات فردی و تعارضات بین فردی خود در روابط عاطفی و اجتماعی را به طور ریشه ای حل کنند.
چگونگی اثربخشی سایکودراما از دیدگاه مورنو -بنیان گذار نمایش درمانی
مورنو معتقد بود که افراد نه فقط با صحبت یا تحلیل بلکه با عمل و تجربه مستقیم می توانند زندگی خود را بسازند و تغییرات مطلوب ، ایجاد کنند ، در واقع اساس نظریه مورنو این است که افراد می توانند نقش های مختلف زندگی خود را اجرا کنند، احساسات سرکوب شده را بیان کنند و با دیدن خود از بیرون، خودآگاهی و خلاقیت خود را تقویت کنند.
مورنو نوشته است :” بدن ما خاطرات و احساساتی را به یاد می آورد که ذهن ممکن است آن ها را فراموش کند ، در سایکودراما این احساسات با بازی و اجرا دوباره زنده می شوند “.
زرکا مورنو نیز می گفت : به جای اینکه فقط حرف بزنیم باید اجازه دهیم افراد تجربه کنند و نقش ها را اجرا نمایند ، تغییر واقعی از طریق عمل و تجربه به دست می آید.
این دیدگاه ها نشان می دهند که عمل کردن و تجربه مستقیم در سایکودراما کلید تغییر و درمان است.
مهارت ها و ویژگی های یک نمایش درمانگر موفق
- توانایی گوش دادن موثر
- توانایی همدلی کردن با مراجعین
- برخورداری از دانش روانشناسی بالینی و تکنیک های سایکودراما
- خلاقیت در طراحی سناریوها و تمرینات نمایش
- توانایی مدیریت گروه و جلسات گروه درمانی
تاثیر حضور دکتر ملینا شیرانی، نمایش درمانگر ، در جلسات نمایش درمانی
دکتر ملینا شیرانی که رساله دکترای تخصصی خود در رشته روان شناسی بالینی را به مطالعه اثربخشی سایکودراما بر درمان وسواس اختصاص داده و برای اولین بار ، پروتکل درمانی بر پایه سایکودراما را برای جلسات درمان با مبتلایان به اختلال وسواس-اجبار پایه گذاری نموده است با تجربه و علاقه در زمینه نمایش درمانی و سایکودراما و با تمرکز بر نیازهای روانی مراجعین ، جلسات گروه درمانی را مدیریت می کند که علاوه بر درمان مشکلات روانشناختی، به شرکت کنندگان کمک می کند که مهارت های ارتباطی و خودآگاهی را تقویت کنند و عزت نفس و اعتماد به نفس خود را نیز افزایش دهند.
تجربیات بالینی نشان داده است که نقش فعال و آگاهانه تراپیست ، در فرایند درمان می تواند تاثیر مستقیم بر بهبود کیفیت زندگی و سلامت روان مراجعین هم در جلسات فردی و هم در جلسات گروه درمانی داشته باشد.
مثال های واقعی از اثربخشی نمایش درمانی
سایکودراما به عنوان یک روش قدرتمند درمان و ایجاد تغییر ، فقط در درمان اختلالات روانی به کار نمی رود بلکه می تواند در زمینه آموزش مهارت ها مانند مهارت های اجتماعی ، مهارت نه گفتن و غیره ، افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس و آموزش الگوهای رفتاری مناسب به کودکان مورد استفاده قرار بگیرد.
در جلسات گروه درمانی سایکودراما ، مراجعینی شرکت کرده اند که قبل از شروع جلسات ، با مشکلات متعددی از جمله اضطراب و ترس از ابراز خود روبه رو بوده اند و در طی جلسات نمایش درمانی و مواجهه با هیجانات سرکوب شده و تمرینات نقش آفرینی توانستند تعارضات درونی خود را تا اندازه قابل توجهی برطرف نموده و در ارتباطات اجتماعی ، موفقیت های بیشتری کسب کنند.
نتیجه گیری
نمایش درمانی تنها یک روش درمانی نیست بلکه مسیری برای رشد و خودشناسی است . حضور یک نمایش درمانگر حرفه ای در فرایند درمان می تواند تغییرات عمیق و ماندگار در زندگی افراد ایجاد کند، نقش تراپیست در ایجاد تجربه درمانی، اثرگذار و کلیدی است . می توانید درباره دکتر ملینا شیرانی بیدآبادی ، بیشتر مطالعه کنید.