مهم ترین عامل ایجاد اختلافات خانوادگی، هر روز برای بسیاری از ما قابل مشاهده است و ما آن را تجربه می کنیم و به راحتی از کنار آن عبور می کنیم. به طور مثال شاید شما هم تجربه تماس گرفتن با یک شخص را داشته باشید که قبل از اینکه صحبتتان تمام شده باشد، طرف مقابل دست به تفسیر و نتیجه گیری سریع زده و حتی به شما راه حل فوری هم ارائه داده است ، قبل از اینکه بداند منظور شما چیست یا اصلا ریشه اصلی مشکل کجاست !
یک روانکاو یا متخصص زوج درمانی، هر روز گزارش مشابهی را می شنود یا حتی مشاهده می کند که چگونه یک زن و شوهر ، موفق به گفتگو با یکدیگر نمی شوند و به محض شروع گفتگو ، صحبت های هم زمان و عدم مهارت گوش دادن موثر باعث می شود که یک گفتگوی سازنده حتی به بحث و درگیری ختم شود!
از آن جایی که در جهان هستی تنها انسان است که به قدرت کلام و سخن گفتن ، مجهز شده اهمیت حل مشکلات و پیشروی در امور روزمره از طریق گفتگوی موفق بر کسی پوشیده نیست و پیش نیاز گفتگوی موفق هم نوانایی گوش دادن موثر است.
مهارت گوش دادن موثر یعنی نه فقط شنیدن تن صدای طرف مقابل، نه فقط شنیدن تیتر موضوع و حدس زدن بقیه ماجرا، نه فقط تلاش برای رد کردن ادعای طرف مقابل و پیروزی در آن بحث به هر قیمتی ! مهارت گوش دادن موثر یعنی درک پیام اصلی که درکلمات طرف مقابل نهفته شده است ، توانایی همدلی و توانایی دست یابی به راهکار موثر در جهت حل مشکل موجود.
عدم مهارت گوش دادن موثر، مهم ترین عامل ایجاد اختلافات خانوادگی
دکتر ملینا شیرانی بیدآبادی ، روانکاو و متخصص روانشناسی بالینی در این مقاله شرح می دهد که عدم برخورداری از مهارت گوش دادن موثر مهم ترین عامل به وجود آمدن اختلافات خانوادگی است و اشاره می کند که چرا برخی از افراد گوش دادن موثر را در مکالمات و روابط روزمره خود رعایت نمی کنند (دلایل احتمالی عدم رعایت گوش دادن موثر ) :
1- اضطراب ، بی قراری و ذهن مشوش
اضطراب ، ایجاد بی قراری یا agitation می کند ،یعنی باعث می شود که فرد نتواند سکون و آرامش و تمرکز داشته باشد .بنابراین اگر شنونده دچار اضطراب و مشکلاتی باشد که بی قراری ایجاد می کنند ، نمی تواند شنونده موثری باشد.
2-هوش هیجانی پایین
افرادی که هوش هیجانی کافی ندارند ، نه تنها به شناخت درستی از خودشان و نیازهای خودشان دست پیدا نمی کنند بلکه نمی توانند طرف مقابل و آنچه در درون او می گذرد را درک کنند! برای آن ها شنیدن کلام طرف مقابل فقط در حد تحریک عصب های شنوایی آنان است ، بدون اینکه پیام مخفی در کلمات طرف مقابل را درک کنند.
3-عدم عزت نفس و اعتماد به نفس کافی
گاهی شنونده وقتی در جریان مکالمه آگاه می شود که مشکلی وجود دارد ، دچار اضطراب می شود چون به توانایی خودش برای حل آن مشکل اعتماد ندارد؛ بنابراین روان او سریعا به یک مکانیسم دفاعی متوسل می شود که او را به اجتناب کردن و فرار کردن از مشکل ترغیب می کند. این شنوندگان معمولا سعی می کنند که صدای خود و شتاب کلماتشان را افزایش دهند به طوری که به طرف مقابل اجازه ندهند راجع به مشکلش صحبت کند و مشکل یا نیاز خود را به طور شفاف و واضح مطرح نماید.
4-ویژگی های شخصیتی طیف خودشیفته
افراد خودشیفته همیشه منافع شخصی خودشان را در اولویت قرار می دهند حتی اگر بدانند که موجب ایجاد نارضایتی در دیگران می شود.بنابراین آن ها فرصت گفتگو به طرف مقابل خود را چه در روابط عاطفی و چه در روابط اجتماعی نمی دهند.
5-عدم توانایی تحمل افکار مخالف
بعضی افراد که اتفاقا تفکر انتقادی در خودشان ضعیف است یعنی خودشان معمولا با نگاه انتقادی به مسائل نگاه نمی کنند ، به طور ناخودآگاه این حق را از طرف مقابل نیز سلب می کنند. آن ها به محض شنیدن سخنانی مغایر با افکار خودشان، رشته کلام طرف مقابل را پاره می کنند و اجازه نمی دهند که گفتگو به شکل درست ادامه یابد.
6-عدم یادگیری مهارت های ارتباطی
می توان گفت که این ، ساده ترین دلیل است .ادب ، آداب دارد و آداب را باید آموخت .آداب معاشرت اجتماعی و مهارت های ارتباط موثر، مواردی هستند که بایستی از کودکی درخانواده به افراد آموزش داده شوند. اگر والدین حاضر نشوند که کودک را بپذیرند و با او همدلی کنند و به سخنان او گوش دهند او نیز، این مهارت را نخواهد آموخت .در واقع اگر کودک در سال های حساس زندگی شنیده نشود ، در بزرگسالی نیز نمی تواند دیگران را بشنود.
راهکارهای تقویت مهارت گوش دادن موثر
راهکارهای زیر تا اندازه زیادی به افراد کمک می کنند تا بتوانند مهم ترین عامل ایجاد اختلافات خانوادگی ، یعنی عدم برخورداری از مهارت گوش دادن موثر را برطرف نموده و روابط سالم تر و رضایت بخش تری را تجربه کنند.
1-تمرین همدلی
بهتر است افراد هنگام گفتگو سعی کنند که کاملا بر روی سخنان طرف مقابل تمرکز کنند و قبل از تلاش برای پاسخ دادن ، سعی کنند لحظاتی خودشان را به جای طرف مقابل بگذارند و از خودشان سوال کنند که اگر من به جای او بودم و آنچه او الان احساس می کند یا برایش به دغدغه تبدیل شده است ، برای من رخ داده بود چه انتظاری از شنونده داشتم ؟
2-کنترل اضطراب و تمرکز ذهنی
تنفس عمیق ، آرامش ذهن و تمرکز روی مکالمه باعث می شود که توانایی گوش دادن موثر تقویت شود
3-تقویت هوش هیجانی و خود آگاهی
شناخت احساسات و نیازهای خود و دیگران ، کلید توانایی گوش دادن موثر است.
4-افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس
کسی که به توانمندی های خود اعتماد داشته باشد دلیلی برای شتاب یا خشم و قطع کردن سخنان طرف مقابل نمی بیند . با تمرین حل مسئله و اعتماد به توانایی های خود ، از واکنش های دفاعی و قطع صحبت های دیگران ، پیشگیری می شود.
5-یادگیری مهارت های ارتباطی
آموزش و تمرین آداب گفتگو،تکنیک های پرسش مناسب و گوش دادن فعال در همه سنین ، توصیه می شود.
این راهکارها برای مشکلات سطحی و روزمره مناسب هستند . اگر شما در رابطه خود با مشکل عمقی یا مزمن برای گفتگو با طرف مقابل ، روبه رو هستید، توصیه می شود برای دریافت نوبت جلسه با دکتر ملینا شیرانی، روانکاو و متخصص زوج درمانی، اقدام کنید.
جمع بندی
مهم ترین عامل اختلافات خانوادگی در این مقاله مورد بررسی قرار گرفت .مهارت گوش دادن موثر ، پایه و اساس موفقیت در روابط عاطفی و اجتماعی است . با تمرین همدلی ،افزایش هوش هیجانی و تقویت اعتماد به نفس ، می توان از گفتگوهای ناکارآمد پیشگیری کرد و روابط سالم تر و عمیق تر ساخت . در نهایت زوج هایی که در زمینه گفتگوی موثر و یا مهارت های گوش دادن موثر مشکلات عمیق و مزمن را تجربه می کنند و نمی توانند با یکدیگر گفتگوی سازنده داشته باشند می توانند از زوج درمانی کمک بگیرند، تجربیات بالینی نشان داده است که زوج درمانگر می تواند با استفاده از تکنیک های زوج درمانی به حل اختلافات زناشویی و ایجاد الگوهای صحیح ارتباطی بین زوجین کمک کند.