درمان سوگ زمانی اهمیت پیدا میکند که احساس غم، فقدان و دلتنگی به جای آنکه به مرور زمان کاهش یابد، برای ماهها یا حتی سالها در زندگی فرد باقی بماند و بر سلامت روان، روابط عاطفی، کیفیت زندگی و عملکرد روزمره او تأثیر بگذارد. برخلاف تصور بسیاری از افراد، سوگ و فقدان همیشه در پی مرگ یک عزیز ایجاد نمیشود. پایان یک رابطه عاطفی، طلاق، دوری یا فاصله از فردی مهم، مهاجرت، ناباروری، از دست دادن شغل، کاهش تواناییهای جسمانی، ابتلا به بیماری یا حتی از دست دادن بخشی از زیبایی و تصویر ذهنی فرد از خود نیز میتواند تجربهای عمیق از سوگ و فقدان ایجاد کند.
بسیاری از افرادی که برای درمان سوگ مراجعه میکنند، تصور میکنند باید به تنهایی از این دوران عبور کنند یا فکر میکنند که گذر زمان به خودی خود همه چیز را حل خواهد کرد؛ در حالی که در برخی افراد، سوگ حلنشده میتواند به صورت ناهشیار سالها در ذهن باقی بماند و بر روابط عاطفی، عزت نفس، انتخابهای زندگی و حتی سلامت روان آنها اثر بگذارد.
درمان سوگ برای همه افراد یکسان نیست. نوع فقدان، شدت علائم، ساختار شخصیت و تجربههای روانشناختی هر فرد در انتخاب مناسبترین روش درمان نقش دارد. به همین دلیل، در نخستین جلسه ارزیابی، شرایط روانشناختی هر مراجع به دقت بررسی میشود تا مشخص گردد کدام رویکرد درمانی میتواند بیشترین اثربخشی را برای او داشته باشد. در این صفحه با رویکرد تخصصی دکتر ملینا شیرانی در درمان سوگ و فقدان، تفاوت روانکاوی و سایکودراما و نحوه دریافت نوبت آشنا خواهید شد.
سوگ و فقدان چیست؟
سوگ (Grief) واکنش طبیعی روان انسان به تجربه از دست دادن است. این فقدان ممکن است در اثر مرگ یک عزیز ایجاد شود، اما همیشه به مرگ محدود نیست. پایان یک رابطه عاطفی، طلاق، مهاجرت، دوری از خانواده، ناباروری، از دست دادن شغل، بیماریهای مزمن، کاهش تواناییهای جسمی یا حتی از دست دادن بخشی از زیبایی و تصویری که فرد از خود داشته است نیز میتواند تجربهای عمیق از سوگ و فقدان ایجاد کند.
واکنش افراد به سوگ یکسان نیست. برخی افراد پس از مدتی به تدریج با فقدان سازگار میشوند، اما در برخی دیگر، غم و احساس فقدان به شکل طولانیمدت باقی میماند و زندگی روزمره، روابط عاطفی و سلامت روان آنها را تحت تأثیر قرار میدهد.
مراحل سوگ
واکنش به فقدان معمولاً به صورت یک فرآیند تدریجی تجربه میشود. اگرچه همه افراد این مراحل را به یک شکل یا با ترتیب یکسان تجربه نمیکنند، اما بسیاری از افراد ممکن است احساساتی مانند:
- انکار
- خشم
- چانهزنی
- غم عمیق
- پذیرش
را در طول فرآیند سوگ تجربه کنند.
گاهی نیز فرد میان این احساسات بارها جابهجا میشود و ممکن است برای مدتی احساس کند دوباره به نقطه آغاز بازگشته است. این مسئله در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از فرآیند سوگ محسوب میشود.
الیزابت کوبلر راس این مراحل را در ابتدا برای افرادی توصیف کرد که پس از ابتلا به یک بیماری درمانناپذیر، در آستانه مواجهه با مرگ خود قرار گرفته بودند؛ نه برای افرادی که یکی از عزیزانشان را از دست دادهاند.
به همین دلیل، امروزه بسیاری از روانشناسان معتقدند نباید انتظار داشت همه افرادی که سوگ را تجربه میکنند، دقیقاً همین مراحل را با همین ترتیب پشت سر بگذارند. تجربه سوگ در هر فرد منحصربهفرد است. ممکن است فردی بعضی از این احساسات را تجربه نکند، فرد دیگری بارها میان آنها جابهجا شود و فردی دیگر، سوگ خود را به شکلی کاملاً متفاوت تجربه کند.
آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، این نیست که سوگ شما در کدام مرحله قرار دارد؛ بلکه این است که آیا به تدریج در حال سازگار شدن با فقدان هستید یا اینکه غم، احساس فقدان و درد عاطفی همچنان بدون تغییر در زندگی شما باقی مانده و مانع ادامه طبیعی زندگی شده است.
سوگ حلنشده از نظر روانشناسی یعنی چه؟
سوگ زمانی به یک مشکل روانشناختی تبدیل میشود که فرد نتواند به تدریج با فقدان کنار بیاید و غم، احساس دلتنگی یا درد عاطفی برای مدت طولانی بدون تغییر باقی بماند.
در روانشناسی و به ویژه در روانکاوی، سوگ حلنشده تنها به معنای ادامه داشتن غم نیست، بلکه به این معناست که تجربه فقدان به صورت ناهشیار در ذهن باقی مانده و همچنان بر هیجانها، روابط و تصمیمهای فرد اثر میگذارد.
در چنین شرایطی ممکن است فرد بدون آنکه علت اصلی را بداند، سالها با احساس پوچی، اضطراب، افسردگی، احساس گناه، دشواری در ایجاد روابط عاطفی یا ترس از صمیمیت زندگی کند.
اگر مایل هستید با نقش ناهشیار در شکلگیری مشکلات روانشناختی بیشتر آشنا شوید، مطالعه صفحه روانکاو کیست ؟ میتواند دید عمیقتری درباره این رویکرد درمانی در اختیار شما قرار دهد.
اگر سوگ درمان نشود چه پیامدهایی دارد؟
سوگ حلنشده میتواند به تدریج بر جنبههای مختلف زندگی فرد اثر بگذارد، از جمله:
- کاهش کیفیت زندگی
- افسردگی
- اضطراب
- حملات پانیک
- احساس پوچی
- کاهش عزت نفس
- اختلال در روابط عاطفی
- دشواری در اعتماد کردن به دیگران
- نشخوارهای ذهنی
- مشکلات خواب
- کاهش عملکرد شغلی و تحصیلی
به همین دلیل، اگر احساس میکنید پس از گذشت مدت قابل توجهی همچنان درگیر احساس فقدان هستید، مراجعه به روانشناس بالینی میتواند از مزمن شدن این وضعیت پیشگیری کند.
درمان سوگ چقدر طول میکشد؟
مدت زمان درمان سوگ برای همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند نوع فقدان، شدت علائم، سابقه زندگی و ساختار شخصیت هر فرد بستگی دارد.
بسیاری از افراد پس از چند جلسه ارزیابی و مداخله حمایتی احساس بهبود قابل توجهی پیدا میکنند؛ اما اگر در ارزیابی مشخص شود که سوگ حلنشده، تروما یا تعارضهای عمیقتری در پس این فقدان وجود دارد، ممکن است درمان به جلسات بیشتری نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، تعیین تعداد جلسات تنها پس از انجام ارزیابی تخصصی امکانپذیر است.
دریافت نوبت جلسه آنلاین یا مطب از طریق واتس آپ :
درمان سوگ با روانکاوی؛ آیا برای همه افراد مناسب است؟
درمان سوگ برای همه افراد به یک شکل انجام نمیشود و هیچ روش درمانی واحدی وجود ندارد که بتوان آن را برای همه افراد مناسب دانست. اگرچه روانکاوی یکی از عمیقترین و مؤثرترین رویکردها برای درمان بسیاری از مشکلات روانشناختی از جمله سوگ حلنشده به شمار میرود، اما این روش برای همه افراد بهترین انتخاب نیست.
در برخی افراد، سوگ بیشتر ریشه در تعارضهای ناهشیار، روابط اولیه یا تجربههای حلنشده گذشته دارد. در چنین شرایطی، روانکاوی میتواند به فرد کمک کند تا معنای فقدان، احساسات سرکوبشده و الگوهای ناهشیار مرتبط با سوگ را بهتر بشناسد و آنها را به شیوهای سالم پردازش کند.
در مقابل، برخی افراد بیش از آنکه به درمان عمیق روانکاوانه نیاز داشته باشند، از روشهای تجربهمحور و هیجانی سود میبرند؛ روشهایی که به آنها کمک میکند احساسات سرکوبشده خود را در فضایی امن تجربه و ابراز کنند. یکی از مؤثرترین این رویکردها، سایکودراما یا نمایشدرمانی است. که مراجعین می توانند هم به صورت فردی و هم به صورت شرکت در جلسات گروه درمانی از درمان با سایکودراما بهره مند شوند. برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید صفحه نمایش درمانگر کیست؟ را مطالعه کنید.
به همین دلیل، در اولین جلسه ارزیابی، شرایط روانشناختی هر مراجع به دقت بررسی میشود تا مشخص گردد کدام رویکرد درمانی، متناسب با نیازها و ویژگیهای شخصیتی او، اثربخشی بیشتری خواهد داشت. گاهی درمان با روانکاوی آغاز میشود و گاهی سایکودراما انتخاب مناسبتری است. در برخی موارد نیز ترکیب این دو رویکرد میتواند بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد.
چه زمانی بهتر است برای درمان سوگ اقدام کنیم؟
بسیاری از افراد تصور میکنند که باید حتماً مدت مشخصی از فقدان گذشته باشد تا بتوانند برای درمان مراجعه کنند؛ در حالی که زمان مشخص و یکسانی برای مراجعه وجود ندارد.
اگر احساس میکنید غم و احساس فقدان همچنان کیفیت زندگی، روابط عاطفی، خواب، تمرکز، انگیزه یا احساس آرامش شما را تحت تأثیر قرار داده است، بهتر است برای یک جلسه ارزیابی روانشناختی اقدام کنید.
در جلسه نخست، تنها درباره از دست دادن یا فقدان صحبت نمیشود؛ بلکه تلاش میشود مشخص شود این تجربه چگونه بر ذهن، هیجانها و زندگی امروز شما اثر گذاشته است و آیا سوگ به شکل طبیعی در حال طی شدن است یا به مداخله درمانی نیاز دارد.
دریافت نوبت درمان سوگ
اگر احساس میکنید غم، احساس فقدان یا سوگ حلنشده همچنان بر کیفیت زندگی، روابط عاطفی یا آرامش روانی شما تأثیر گذاشته است، میتوانید برای دریافت نوبت جلسه ارزیابی اقدام کنید.
در نخستین جلسه، وضعیت روانشناختی شما به دقت بررسی میشود تا مشخص گردد کدام رویکرد درمانی، متناسب با شرایط و نیازهای شما، بیشترین اثربخشی را خواهد داشت. جلسات درمان سوگ با توجه به نتیجه ارزیابی، میتواند به صورت فردی، گروهدرمانی یا در صورت مناسب بودن، با استفاده از سایکودراما (نمایشدرمانی) برگزار شود.
امکان دریافت خدمات درمانی به صورت حضوری درصفحات دکتر روانکاو در اصفهان، دکتر روانکاو در تهران و همچنین دکتر روانکاو آنلاین برای مراجعان سراسر ایران و ایرانیان خارج از کشور فراهم است.
مطالعات بیشتر
چرا نیاز به روان درمانی ایجاد می شود و نشانه های آن کدامند ؟