درمان اختلالات شخصیت یکی از حوزههای مهم رواندرمانی است که به الگوهای نسبتاً پایدار فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن فرد و تأثیر آنها بر زندگی فردی و روابط بینفردی میپردازد. با این حال، هر ویژگی شخصیتی یا هر الگوی رفتاری ناکارآمد الزاماً به معنای وجود یک اختلال شخصیت به معنای بالینی نیست.
در ادامه با تفاوت میان اختلالات شخصیت، مشکلات شخصیتی و تلههای ذهنی یا طرحوارهها و همچنین نقش روانکاوی و درمانهای روانپویشی در این زمینه بیشتر آشنا میشوید.
اختلال شخصیت چیست؟
اختلالات شخصیت به الگوهای پایدار و انعطافناپذیر فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن گفته میشود که در طول زمان ادامه پیدا میکنند و میتوانند در روابط فردی، زندگی اجتماعی، شغلی و کیفیت زندگی فرد مشکلات قابلتوجهی ایجاد کنند.
تشخیص اختلال شخصیت یک تشخیص بالینی است و صرف داشتن یک یا چند ویژگی خاص شخصیتی به معنای ابتلا به اختلال شخصیت نیست. برای تشخیص، مجموعهای از معیارهای مشخص و میزان تأثیر این الگوها بر عملکرد و زندگی فرد مورد ارزیابی قرار میگیرد.
ویژگیهای شخصیتی در یک طیف قرار دارند
امروزه ویژگیهای شخصیتی را نمیتوان صرفاً به شکل آیا شخص اختلال شخصیت دارد یا ندارد در نظر گرفت. بسیاری از ویژگیهای شخصیتی در یک طیف قرار دارند و ممکن است یک فرد برخی الگوهای ناکارآمد یا مشکلساز را در خود تجربه کند، بدون اینکه الزاماً معیارهای بالینی یک اختلال شخصیت را داشته باشد.
برای مثال، فرد ممکن است در روابط خود الگوهایی مانند ترس از رها شدن، وابستگی، بیاعتمادی، نیاز شدید به تأیید دیگران یا احساس ناکافی بودن را تجربه کند و این الگوها برای او مشکلاتی در زندگی فردی و بینفردی ایجاد کنند، بدون اینکه لزوماً به معنای وجود یک اختلال شخصیت باشد.
این الگوها در زبان رایج روانشناسی گاهی با عنوان تلههای ذهنی یا طرحوارهها شناخته میشوند.
تفاوت درمان اختلالات شخصیت و درمان تلههای ذهنی چیست؟
درمان اختلالات شخصیت زمانی مطرح میشود که فرد پس از ارزیابی تخصصی، معیارهای بالینی یک اختلال شخصیت را داشته باشد.
در مقابل، ممکن است فرد دچار اختلال شخصیت نباشد اما برخی الگوهای فکری، هیجانی و رفتاری ناکارآمد در زندگی او تکرار شوند و باعث مشکلاتی در روابط عاطفی، روابط خانوادگی، عزت نفس، انتخابهای فردی و کیفیت زندگی او شوند. در این شرایط نیز میتوان برای شناخت و تغییر این الگوها از رواندرمانی کمک گرفت.
بنابراین برای مراجعه به رواندرمانگر لازم نیست حتماً فرد مبتلا به یک اختلال شخصیت باشد.
تلههای ذهنی یا طرحوارهها چیستند؟
تلههای ذهنی یا طرحوارهها به الگوهای عمیق و نسبتاً پایدار ذهنی و هیجانی گفته میشوند که میتوانند بر برداشت فرد از خودش، دیگران و روابطش تأثیر بگذارند.
این الگوها ممکن است باعث شوند فرد در موقعیتهای مختلف، واکنشها و انتخابهای مشابهی داشته باشد و گاهی با وجود اینکه از نتیجه آنها رضایت ندارد، باز هم در روابط یا موقعیتهای مشابه همان الگوها را تکرار کند.
تلههای ذهنی میتوانند با تجربههای دوران کودکی، روابط اولیه و تجربههای مهم زندگی ارتباط داشته باشند و در بزرگسالی نیز در قالب الگوهای فکری، هیجانی و رفتاری ادامه پیدا کنند.
اگر تلههای ذهنی درمان نشوند چه اتفاقی میافتد؟
تا زمانی که الگوهای شخصیتی و رفتاری ناکارآمد بر زندگی فرد حاکم باشند، ممکن است الگوهای تلخ و ناخوشایند و مشابه یکدیگر بارها در زندگی فردی و بینفردی او تکرار شوند.
ممکن است فرد در روابط مختلف، احساسات مشابهی را تجربه کند، وارد موقعیتهای مشابه شود یا بارها با مشکلاتی مواجه شود که ریشههای مشترکی دارند.
شناخت این الگوها میتواند به فرد کمک کند تا به جای تکرار ناخودآگاه آنها، درباره منشأ و معنای آنها آگاهی بیشتری پیدا کند و امکان ایجاد تغییر در شیوه ارتباط با خود و دیگران را به دست آورد.
درمان تلههای ذهنی و اختلالات شخصیت با روانکاوی
یکی از روشهای رایج برای درمان طرحوارهها و تلههای ذهنی، طرحوارهدرمانی است. با این حال، ممکن است همه افراد با این روش ارتباط برقرار نکنند یا احساس کنند این شیوه برای آنها تأثیر کافی نداشته است.
در چنین شرایطی، مراجعه به یک روانکاو و استفاده از درمانهای روانپویشی یا روانکاوی میتواند برای برخی افراد مفید باشد.
در روانکاوی، علاوه بر توجه به مشکلات و الگوهای فعلی، تلاش میشود ریشههای عمیقتر الگوهای فکری، هیجانی و رابطهای فرد و نقش تجربههای گذشته و روابط اولیه در شکلگیری آنها مورد بررسی قرار گیرد.
هدف، تنها از بین بردن یک رفتار یا احساس ناخوشایند نیست؛ بلکه فرد میتواند به تدریج شناخت عمیقتری از خود و الگوهایی که در روابط و زندگی او تکرار میشوند پیدا کند.
برای دریافت نوبت می توانید از طریق واتس آپ با ما در تماس باشید :
انواع اختلالات شخصیت
مطابق با DSM-5-TR، اختلالات شخصیت در سه خوشه کلی و در مجموع شامل ده اختلال شخصیت طبقهبندی میشوند:
خوشه A:
اختلال شخصیت پارانوئید، اختلال شخصیت اسکیزوئید و اختلال شخصیت اسکیزوتایپال.
خوشه B:
اختلال شخصیت ضداجتماعی، اختلال شخصیت مرزی، اختلال شخصیت نمایشی و اختلال شخصیت خودشیفته.
خوشه C:
اختلال شخصیت اجتنابی، اختلال شخصیت وابسته و اختلال شخصیت وسواسی-جبری.
تشخیص هر یک از این اختلالات نیازمند ارزیابی تخصصی است و نمیتوان صرفاً بر اساس مطالعه مطالب اینترنتی یا مشاهده چند ویژگی، وجود یک اختلال شخصیت را در خود یا فرد دیگری تشخیص داد.
دریافت نوبت درمان تله های ذهنی و اختلالات شخصیت با دکتر ملینا شیرانی
اگر در روابط عاطفی، خانوادگی یا اجتماعی خود با الگوهای تکرارشونده مواجه هستید یا احساس میکنید برخی مشکلات شخصیتی بارها در زندگی شما تکرار میشوند، میتوانید برای ارزیابی و بررسی دقیقتر این الگوها از رواندرمانی با روانشناس بالینی کمک بگیرید.
دکتر ملینا شیرانی، روانکاو و روانشناس بالینی، جلسات رواندرمانی را با توجه به شرایط و نیازهای هر فرد برگزار میکنند.
برای دریافت اطلاعات بیشتر میتوانید از صفحات روانکاو در اصفهان، روانکاو در تهران و روانکاو آنلاین دیدن کنید.
برای مطالعه سوابق حرفه ای و تخصصی دکتر ملینا شیرانی به صفحه درباره دکتر مراجعه نمایید.
مطالعه مقالات بیشتر درباره اختلالات شخصیت و تلههای ذهنی
برای آشنایی بیشتر با اختلالات شخصیت، طرحوارهها و الگوهای تکرارشونده در روابط و زندگی فردی، میتوانید مقالات مرتبط این بخش را مطالعه کنید.
مقالات مرتبط