از دیدگاه روانکاوی، اختلال شخصیت نمایشی و یا ویژگیهایی که یک فرد را در طیف شخصیت نمایشی قرار میدهند، در مرحله فالیک یعنی ۳ تا ۶ سالگی در فرد ایجاد میشوند. این مرحلهای است که یک کودک به توجه والد جنس مخالف نیاز روانشناختی پیدا میکند و تمایل دارد که جایگاه ویژه ای در زندگی والد جنس مخالف داشته باشد. در این مرحله هر گونه کمبود توجه و یا افراط در توجه و یا محبت و تأیید نادرست از جانب والد جنس مخالف میتواند ویژگیهای شخصیت نمایشی را در فرد ایجاد کند.
البته این توضیح، مربوط به یک صورتبندی روانکاوانه درباره شکلگیری این ویژگیهاست و نباید آن را به عنوان یک علت قطعی و واحد برای همه افراد مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی در نظر گرفت.
شخصیت نمایشی و اختلال شخصیت نمایشی چه تفاوتی دارند؟
شخصیت نمایشی و اختلال شخصیت نمایشی به لحاظ شدت و تعداد علائم با یکدیگر متفاوت هستند.
شخصیت نمایشی یعنی فرد برخی ویژگی های نمایشی را دارد بدون اینکه الزاما مسئله اختلال به لحاظ بالینی مطرح باشد؛ اما اختلال شخصیت نمایشی یعنی فرد معیارهای تشخیصی این اختلال را به اندازه کافی برآورده کرده و به طور رسمی میتواند تشخیص اختلال شخصیت نمایشی را دریافت کند.
بنابراین هر فردی که رفتارهای نمایشی دارد، لزوماً مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی نیست.
مهمترین گشتالت کامل نشده شخصیت نمایشی چیست؟
به طور کلی مهمترین گشتالت کامل نشده یعنی مهمترین نیاز ارضا نشده یک شخصیت نمایشی که اگر درمان نشود یک عمر به دنبال آن است، اثبات این مطلب به خودش و دیگران است که شخصی جذاب و به لحاظ جنسی اغواگر و تأثیرگذار است . او معمولا بر این تصور است که افراد زیادی هستند که در هر مقطع از زمان به دنبال او هستند و نیز اینکه او هر کسی را که بخواهد میتواند به دست آورد!
در واقع مسئله فقط این نیست که دیگران او را دوست داشته باشند. مسئله این است که او نیاز دارد دائماً به خودش و دیگران اثبات کند که خواستنی است، جذاب است و میتواند توجه دیگران را به خودش جلب کند.
به همین دلیل ممکن است برای یک شخصیت نمایشی، “مورد توجه قرار گرفتن” اهمیت بسیار زیادی پیدا کند.
چرا شخصیت نمایشی در ابتدای آشنایی جذاب است؟
شخصیت نمایشی به خاطر اینکه وقت و زمان زیادی به رسیدگی به ظاهر خود اختصاص میدهد و برخورد گرم و صمیمانه و جالب توجهی دارد معمولاً برای برخی از افراد در ابتدای آشنایی فریبنده و جذاب است!
اما همه افراد جذب این شخصیتها نمیشوند، چرا که رفتارهای نمایشی اغراق آمیز، برای بسیاری از افراد حتی خستهکننده و منزجرکننده است.
شخصیت نمایشی معمولاً در ابتدای آشنایی میتواند انرژی زیادی برای جلب توجه، ایجاد هیجان و تحت تأثیر قرار دادن طرف مقابل صرف کند. به همین دلیل ممکن است رابطه در ابتدا بسیار پرشور، هیجانانگیز و حتی رؤیایی به نظر برسد.
اما جذابیت اولیه با توانایی حفظ یک رابطه عاطفی عمیق و متقابل یکی نیست.
نشانههای شخصیت نمایشی چیست؟
برخی از نشانه هایی که ممکن است در یک شخصیت نمایشی دیده شوند عبارتاند از:
- آرایش افراطی
- لباسهای بسیار متنوع و جلب توجهکننده
- خندههای بلند
- صحبت کردن با صدای بلند
- Chase کردن و دنبال کردن جنس مخالف در اوایل آشنایی، مثل شوخی کردنها یا اصرار برای مکالمه
البته هیچکدام از این رفتارها به تنهایی به معنی وجود اختلال شخصیت نمایشی نیستند و تشخیص شخصیت نمایشی در افراد فقط در اتاق درمان و توسط متخصص بالینی و پس از ارزیابی های لازم انجام می شود.
شخصیت نمایشی در مردها چگونه خودش را نشان میدهد؟
این ویژگیها فقط در زنان دیده نمیشوند.
در مردها نیز ممکن است شخصیت نمایشی خودش را به شکلهای متفاوتی نشان دهد؛ برای مثال:
اصرار زیاد بر نشان دادن عضلات قوی و قدرتمند بودن،
یا حرکات نمایشی و اغراق آمیز با اتومبیلهای با شکوه،
و یا اصرار بر اعلام اینکه دختران و زنان زیادی در حال رقابت با یکدیگر برای رسیدن به او هستند و تا کنون هیچ زنی جواب رد به او نداده است.
در چنین شرایطی ممکن است فرد تلاش کند از طریق نمایش قدرت، ظاهر، ثروت، محبوبیت یا تعداد افرادی که خواهان او هستند، جذابیت خودش را به خودش و دیگران اثبات کند.
معمولاً چه افرادی بیشتر جذب اشخاص نمایشی میشوند؟
این سؤال بسیار مهمی است.
چرا یک نفر ممکن است از همان ابتدا جذب فردی شود که دائماً به دنبال جلب توجه است؟
گاهی فردی که خودش نیاز زیادی به دریافت توجه، هیجان و تأیید دارد، ممکن است در ابتدا از بودن کنار یک شخصیت نمایشی لذت زیادی ببرد. رابطه برای او پر از هیجان، توجه و احساس خواستنی بودن است.
اما گاهی مسئله عمیقتر از این است.
ممکن است فردی که در کودکی یا روابط قبلی خود با کمبود توجه، بیتوجهی یا عشق مشروط روبهرو بوده، ناخودآگاه به رابطهای جذب شود که در آن توجه بسیار زیاد و هیجان زیادی وجود دارد.
در چنین رابطهای ممکن است فرد در ابتدا با خودش بگوید:
“بالاخره کسی پیدا شده که واقعاً من را میبیند”.
اما بعد از مدتی ممکن است متوجه شود که بخش زیادی از توجه طرف مقابل، نه به دلیل توانایی او برای ایجاد یک رابطه عمیق، بلکه به دلیل نیاز خود فرد نمایشی به دریافت توجه و اثبات جذابیت خودش بوده است.
اینجاست که یک سؤال مهم برای شریک عاطفی ایجاد میشود:
چرا من جذب چنین فردی شدهام؟
پاسخ به این سؤال گاهی به اندازه شناخت شخصیت نمایشی اهمیت دارد.
مهمترین بحران رابطه عاطفی با فرد نمایشی
شخصیتهای نمایشی معمولاً به دنبال تعهد و روابط بلندمدت نیستند، چون همانگونه که شرح داده شد در مرحله اثبات جذابیت خود، به خودشان و دیگران گیر کردهاند و هدف آنها به طور ناهشیار جذب افراد است؛ اما پس از جذب و اینکه موقتاً به خودشان اثبات کردند که جذاب هستند، تمایلی به ماندن در رابطه ندارند و سریعاً وسوسه برای اینکه آیا شخص دیگری را هم میتوانند جذب کنند به سراغ آنها میآید.
البته این توصیف درباره یک الگوی شخصیتی است و به این معنا نیست که هر فرد دارای ویژگیهای نمایشی الزاماً چنین رفتاری خواهد داشت یا هیچگاه نمیتواند وارد یک رابطه متعهدانه شود.
مسئله اصلی این است که وقتی “جذب کردن” تبدیل به هدف اصلی و ناهشیار رابطه میشود، ممکن است ماندن، صمیمیت و ساختن یک رابطه عمیق برای فرد دشوارتر شود.
رنجی که شریک عاطفی یک فرد با شخصیت نمایشی متحمل می شود
رفتارهایی مانند خندههای جنسی، شوخیها و لباسهای نامناسب و اغواگریهای آنان در مناسبات اجتماعی مهمترین چیزی است که شریک عاطفی این افراد را رنج میدهد!
برای شریک عاطفی، مسئله فقط این نیست که طرف مقابل زیباست یا مورد توجه دیگران قرار میگیرد.
مسئله این است که ممکن است احساس کند فردی که وارد رابطه با او شده، حتی در زمانی که در یک رابطه عاطفی قرار دارد، همچنان نیاز دارد توجه جنس مخالف را به خودش جلب کند.
در این شرایط شریک عاطفی ممکن است دائماً با خودش درگیر باشد که:
آیا من برای او کافی هستم؟
چرا هنوز به توجه دیگران نیاز دارد؟
و همین مسئله میتواند به مرور رابطه را فرساینده کند.
اگر فرد در چنین رابطهای احساس کند دیگر نمیتواند به تنهایی از این چرخه خارج شود، مراجعه به یک مشاور روابط عاطفی میتواند به او کمک کند که الگوهای رابطه و نقش خودش را در این رابطه بهتر بشناسد.
برای دریافت نوبت جلسه آنلاین و یا نوبت مطب با دکتر ملینا شیرانی بر روی آیکن واتس اپ کلیک کنید :
چرا رابطه با اشخاص نمایشی میتواند برای شریک عاطفی فرساینده باشد؟
شریک عاطفی ممکن است احساس کند دائماً باید با دیگران رقابت کند.
ممکن است احساس کند هر زمان فرد دیگری توجه بیشتری نشان دهد، رابطه دوباره وارد یک فضای رقابتی میشود.
این وضعیت میتواند امنیت عاطفی رابطه را کاهش دهد.
در یک رابطه سالم، فرد معمولاً بعد از اینکه وارد رابطه شد، لازم نیست هر روز به خودش و دیگران ثابت کند که هنوز خواستنی است.
اما برای فردی که بخش زیادی از عزت نفس او به میزان توجهی که از دیگران دریافت میکند وابسته است، این نیاز ممکن است همچنان ادامه پیدا کند.
آیا شخصیت نمایشی درمان دارد؟
پیش آگهی اثربخشی درمان برای شخصیت نمایشی به شدت علائم بستگی دارد.
بهترین رویکردهای درمانی برای درمان اختلالات شخصیت، درمانهای تحلیلی و روانکاوی است.
نتیجهبخش بودن درمان از فردی به فردی دیگر متفاوت است.
در روانکاوی، فقط رفتارهای ظاهری فرد مورد بررسی قرار نمیگیرند؛ بلکه نیازهای عمیقتر و ناهشیاری که پشت این رفتارها قرار دارند نیز مورد توجه قرار میگیرند.
برای آشنایی بیشتر با مفهوم روانکاوی و نقش روانکاو در فرایند درمان، میتوانید مطلب روانکاو کیست؟ را نیز مطالعه کنید.
اگر فرد بتواند به تدریج بفهمد چرا اینقدر به توجه، تأیید و اثبات جذابیت خودش نیاز دارد، امکان تغییر الگوهای رابطهای او بیشتر میشود.
روانکاوی آنلاین یا حضوری؛ کدام روش مناسبتر است؟
روانکاوی و درمان تحلیلی میتواند با توجه به شرایط فرد به صورت حضوری یا آنلاین انجام شود.
برای افرادی که امکان مراجعه حضوری ندارند، روانکاو آنلاین میتواند گزینهای برای ادامه فرایند درمان باشد.
از طرف دیگر، افرادی که ترجیح میدهند جلسات خود را به صورت حضوری دنبال کنند، میتوانند برای آشنایی با خدمات روانکاو در اصفهان یا روانکاو در تهران اطلاعات بیشتری دریافت کنند.
انتخاب میان جلسات حضوری و آنلاین باید بر اساس شرایط فرد، امکان دسترسی و چارچوب درمانی انجام شود.
آیا شریک عاطفی شخص نمایشی هم باید درمان شود؟
توصیه روانکاوان این است که شرکای عاطفی افراد نمایشی نیز تحت درمان روانکاوی و التیام روانشناختی قرار بگیرند.
این به این معنی نیست که شریک عاطفی حتماً مشکل یا اختلالی دارد.
گاهی فردی که مدت زیادی در یک رابطه فرساینده بوده، خودش نیاز دارد بفهمد:
چرا وارد این رابطه شده است؟
چرا مدت زیادی در آن مانده است؟
چرا رفتارهایی را تحمل کرده که برایش آزاردهنده بودهاند؟
و چرا بعد از پایان رابطه هنوز نمیتواند از نظر روانی از آن جدا شود؟
درمان میتواند به فرد کمک کند الگوهای انتخاب رابطه، نیازهای ارضانشده و مرزهای شخصی خودش را بهتر بشناسد.
در چنین شرایطی، مهم است که فرد فقط به دنبال تغییر دادن طرف مقابل نباشد و به دنیای روانی خودش نیز توجه کند.
در نهایت فرد نمایشی در رابطه عاطفی به دنبال چیست؟
اگر بخواهیم تمام این بحث را در یک جمله خلاصه کنیم، میتوان گفت مهمترین مسئله برای شخصیت نمایشی یا یک فرد نیازمند به جلب توجه افراطی، در سطح ناهشیار، اثبات جذابیت و خواستنی بودن خودش است.
او میخواهد بداند که هنوز دیده میشود.
هنوز جذاب است.
هنوز دیگران او را میخواهند.
و هنوز میتواند هر کسی را که بخواهد به دست آورد.
اما مسئله اصلی درمان دقیقاً از جایی شروع میشود که فرد دیگر مجبور نباشد ارزش خودش را هر روز از نگاه دیگران بگیرد.
در آن نقطه است که رابطه میتواند از یک صحنه برای اثبات جذابیت، تبدیل به رابطهای واقعی برای صمیمیت، دوست داشتن و ماندن شود.
اگر علاقه مند به مطالعه بیشتر در زمینه اختلالات شخصیت هستید می توانید مقاله “خودشیفتگی از دیدگاه روانکاوی “را مطالعه کنید.