کمال گرایی فقط به این معنا نیست که فرد دوست دارد کارهایش را خوب و دقیق انجام دهد. بسیاری از افراد استانداردهای بالایی دارند، برای پیشرفت تلاش می‌کنند و در عین حال می‌توانند محدودیت‌ها، اشتباه‌ها و نقص‌های طبیعی خود را بپذیرند. در کمال گرایی، مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که ارزشمندی فرد بیش از اندازه به عملکرد او، موفقیتش یا بی‌نقص بودن نتیجه کار وابسته شود.
در چنین شرایطی، یک اشتباه کوچک ممکن است فقط یک اشتباه تلقی نشود؛ بلکه به تجربه‌ای از کافی نبودن تبدیل شود. فرد ممکن است به جای اینکه با خود بگوید این کار آن‌طور که می‌خواستم پیش نرفت، به شکل ناخودآگاه آن را به تصویری کلی‌تر از خودش ارتباط دهد: من به اندازه کافی خوب نیستم.
یکی از ویژگی‌های مهم کمال گرایی، همین دشواری در جدا کردن عملکرد از ارزشمندی شخصی است. وقتی موفقیت تبدیل به معیار اصلی ارزش خود شود، شکست یا حتی یک نقص کوچک می‌تواند اضطراب زیادی ایجاد کند. در نتیجه فرد ممکن است دائماً خودش را ارزیابی کند، عملکردش را با دیگران مقایسه کند و به جای تجربه رضایت از مسیر، بیشتر درگیر پیدا کردن نقص‌ها باشد.
کمال گرایی می‌تواند در تصمیم‌گیری نیز خودش را نشان دهد. گاهی فرد برای انتخاب یک مسیر، شغل، رابطه یا حتی انجام یک کار ساده، آن‌قدر به دنبال گزینه کامل می‌گردد که تصمیم‌گیری به تعویق می‌افتد.
این الگو ممکن است در روابط نیز دیده شود. فرد کمال‌گرا گاهی از دیگران نیز انتظارهای بسیار بالایی دارد. در برخی موارد نیز برعکس، ممکن است آن‌قدر نگران قضاوت شدن باشد که از نشان دادن بخش‌هایی از خود که آن‌ها را ضعیف، ناقص یا آسیب‌پذیر می‌داند، فاصله بگیرد.
کمال گرایی از دیدگاه روانکاوی
از دیدگاه روانکاوی، کمال گرایی را می‌توان در ارتباط با شیوه شکل‌گیری تصویر فرد از خودش، تجربه‌های اولیه رابطه با دیگران و چگونگی مواجهه او با خواسته‌ها و انتظارات بررسی کرد. گاهی میل به کامل بودن تنها میل به موفقیت نیست؛ بلکه تلاشی برای دور ماندن از احساس شرم، ناکافی بودن، طرد شدن یا از دست دادن تأیید دیگران است.
در برخی افراد، این میل به کامل بودن با ویژگی‌های روان‌رنجورانه مانند اضطراب، خودانتقادی و نگرانی از ارزیابی دیگران همراه می‌شود؛ به‌گونه‌ای که کامل بودن به راهی برای دور ماندن از احساس ناکافی بودن تبدیل می‌شود. در این زمینه می توانید به پادکست” درمان روان رنجور خویی و مدیریت اجبارهای درونی “مراجعه کنید.
اگر کمال گرایی باعث اضطراب، فرسودگی، تعلل، دشواری در تصمیم‌گیری یا نارضایتی مداوم از خود شده باشد، روانکاوی می‌تواند فرصتی برای شناخت عمیق‌تر این الگوها و ریشه‌های آن‌ها فراهم کند.
در این پادکست، دکتر ملینا شیرانی درباره کمال گرایی و یکی از مهم ترین آسیب های آن، یعنی دشواری در شروع کردن، صحبت می‌کند.
برای آشنایی بیشتر با روند درمان در روانکاوی می توانید به صفحه روانکاو و برای دریافت نوبت بر روی لینک های زیر کلیک کنید: